foto-links

raamdom-gr

Zoekresultaten voor: promotie annewieke

HORAEST

Promotie van Annewieke Vroom aan de VU, 5 december 2014

Annewieke Vroom, voorganger in de Dominicus, nodigde de Dominicusgangers uit voor het bijwonen van ‘een eeuwenoud initiatieritueel, gewoon binnen de muren van de wetenschap’: haar promotie. Want dat is het, een initiatieritueel. De promovenda wordt opgenomen in de stand der wetenschappers.

door: Carla van der Heijden

Een promotie verloopt volgens een vast protocol, dat op iedere universiteit weer een beetje anders is. Precies op tijd rinkelen de belletjes van de pedel en achter haar aan schrijdt de rector magnificus en de stoet van hoogleraren in toga de grote aula van de Vrije Universiteit binnen. Henk Hillenaar is een van hen. Als laatste volgt Annewieke tussen haar twee paranimfen. Zij wijken gedurende de hele promotieplechtigheid niet van haar zijde, en tijdens de verdediging is het formeel toegestaan dat zij een vraag beantwoorden of dat er overleg plaatsvindt.

De ceremonie wordt aan de Vrije Universiteit geopend met een votum door de rector magnificus (‘onze hulp is in de naam van de Heer’). Dan krijgt Annewieke het woord voor haar lekenpraatje. Ze begint met het uitspreken van de formule voor de verdediging. Daarna maakt zij in een dikke tien minuten haar proefschrift, getiteld: God of Leegte? Zenboeddhist Masao Abe in dialoog met christelijke denkers, toegankelijk voor het publiek.

Haar onderzoek is een empirische studie naar een interreligieuze dialoog van de moderne Japanse zenboeddhist Masao Abe (1915-2006) met christelijke theologen; een project dat meer dan 35 jaar duurde. Aan de hand daarvan laat Annewieke zien hoe visies van boeddhisten en christenen verschuiven, botsen en veranderen. Het gaat vooral over het voorstel van Masao Abe om God anders te zien: als een Zelf-Ontledigende God die niet alleen in Jezus mens wordt, maar in alle mensen. Volgens de boeddhist volgt dat uit de christelijke gedachte van de alomvattende liefde van God, die in alle mensen gelijkelijk aanwezig is. Voor de zenboeddhist zijn zelfs de ‘grassen en bomen’ manifestaties van God. Hij ziet God-als-Leegte.
De christelijke denkers volgen elk een unieke weg in de dialoog met Abe, afhankelijk van hun achtergrond en ontwikkeling. De dialoog blijkt een veelvormig verschijnsel en niet te reduceren tot simpele uitkomsten. Het blijkt ook dat het geen snelkookpan van verandering is, maar leidt tot subtielere verschuivingen in zelf-verstaan en in het verstaan van de werkelijkheid. Het lekenpraatje is hier in zijn geheel te lezen.

Na haar lekenpraatje nemen de hoogleraren plaats op het podium en krijgen gelegenheid om vragen te stellen. Ze beginnen met de rituele opening: “Op gezag van de rector magnificus en krachtens mijn recht voer ik oppositie”. Dan geven ze complimenten, bijvoorbeeld over het leereffect van het proefschrift of de leemte aan kennis die hiermee opgevuld wordt. Vervolgens stellen ze een vraag, die ze inleiden vanuit hun eigen expertises. Alvorens antwoord te geven zegt Annewieke: “hooggeleerde opponent, dank u voor uw [interessante, mooie, boeiende] vraag”. De formaliteiten nemen niet weg dat er ook af en toe interessante discussie ontstaat tussen Annewieke en de hoogleraren.

Tijdens de eerste discussie, met antropoloog en emeritus-professor Andre Droogers, komt de vraag aan de orde hoe Annewieke om is gegaan met haar eigen subjectiviteit. Immers, objectiviteit is een onhaalbaar ideaal, ook in de wetenschap, omdat ieder door de eigen positie gekleurd wordt. Ze antwoordt dat ze geprobeerd heeft als het ware in de huid van Masao Abe te kruipen omdat ze zijn visie van binnenuit wilde begrijpen. Toen kwam ze tot haar interpretatie dat zijn filosofie ontsproten is uit zijn religieuze doorbraakervaring. Ze heeft zelfs een jaar in Japan gewoond en daar gestudeerd aan het dialoogcentrum waar Abe bij betrokken was. Ze woonde ook zes weken in een zen-klooster, waarmee ze verder ging in de dialoog dan Abe zelf was gegaan, want hij nam nooit deel aan christelijke vieringen.
Hoewel ze diep betrokken raakte bij de boeddhistische traditie bleek het moeilijk die van binnenuit te begrijpen. De eigen traditie en geloof in God is niet zomaar uit te schakelen. Na jaren van studie had een collega, bij een van de versies die ze inleverde, in de marge geschreven: “misschien heeft hij wel gelijk”. Toen realiseerde ze zich, dat ze ondanks al haar pogen, toch nooit werkelijk had toegelaten dat zijn visie, die ze erg waardeert, ook echt helemaal waar is. Dit omdat Masao Abe het geloof in God-als-Ander afwijst. Ze noemt ook dat Abe benadrukte dat men de uiteindelijke visie van zen pas begrijpt door te ontwaken, ofwel de verlichting te bereiken. De vraag wordt gesteld of zij dat nu bereikt heeft. Aarzelend antwoordt ze, vanaf de katheder waar een fel spotlicht op schijnt: “Dat is een goede vraag. Ik sta ook in het licht”. Een mooi en ook wat ontroerend besluit van deze eerste discussie.
Henk Hillenaar is de tweede hoogleraar die de gelegenheid krijgt om een vraag te stellen. Zijn vraag gaat over de plaats die de mystiek inneemt. Annewieke behandelt alleen de protestantse denkers in detail, maar niet de katholieke priesters en zendelingen die meer naar de mystiek neigen. De protestantse denkers zijn vrijer, volgens Henk, ze hebben geen last van Rome en de beperkingen die dat met zich mee kan brengen, maar hebben het minder over innerlijke transformatie en meer over sociale gerechtigheid. Masao Abe kende de christelijke mystici en had contacten met katholieken, met name met Jezuïeten, zegt Henk Hillenaar. Hij haalt ook de theoloog Rahner aan, die heeft gezegd: “Het christendom in de 21e eeuw heeft geen toekomst, tenzij een mystieke toekomst”. En ook Rahner is gelezen door Masao Abe.
Annewieke zegt dat Thomas Merton, in een brief midden jaren ’60, aan Masao Abe aanraadde om met zijn dialoog in de richting van de mystieke denkers te gaan. Dat deed hij niet, want hij wilde spreken met de mainstream-denkers. En onder hen waren vooral protestantse theologen in de dialoog geïnteresseerd.
Henk Hillenaar dringt aan. In Japan zijn wel veel dialogen tussen zenboeddhisten en mystieke denkers gevoerd, maar dat heeft Annewieke niet uitgewerkt. Annewieke licht toe dat er wel een collega van Masao Abe was, Ueda geheten, die uitgebreid studie maakte van Eckhart. Misschien verklaart dit ook nader dat Abe weinig aan dialoog met mystici deed. Wat de katholieke priesters in Japan betreft: die dialoog ging vooral om de zen-praktijk. Masao Abe wilde praten over godsbeelden. Volgens Annewieke is een dialoog vanuit de praktijk van groot belang. Maar tegelijk moeten we met het redelijk nadenken over het transcendente wel zover gaan als we kunnen, ook al is het transcendente nooit met de rede te bevatten.
Ook stelt ze, “je zou wel de kritische vraag kunnen stellen: als Masao Abe de mystici als gesprekspartner had genomen, wat zou hij dan nog toe te voegen hebben gehad?” Zijn visie van de Ontledigende God ligt dicht tegen de christelijke mystiek aan. Henk noemt haar antwoorden zeer interessant en wijs en wil graag met haar verder praten.
Annewieke stemt daar van harte mee in, maar het woord is nu aan Walter van Herck, professor godsdienstfilosofie in Antwerpen en Gent. Masao Abe sprak veel met bepaalde Amerikaanse theologen, de procestheologen. Van Herck vraagt zich af, of het hiermee niet een zeer marginale dialoog is van denkers die met de eigen traditie niet uit de voeten kunnen, en niet zozeer een dialoog tussen christendom en boeddhisme. Annewieke antwoordt dat de procestheologie de belangrijkste Amerikaanse liberale theologische stroming van de vorige eeuw was, ook al had deze in Europa nauwelijks invloed. Van Herck vraagt ook naar de focus op metafysica die deze procesdenkers kenmerkt. Vergeten zij niet dat religie een praktijk is, en niet om denkbeelden gaat? Annewieke wijst op de invloed van het pragmatische, een Amerikaanse wijsgerige stroming, op procesdenkers. Pragmatisten keken naar wat de handelings-effecten van de opvattingen zijn. Inderdaad kijken de procestheologen niet naar de religieuze praktijk zoals die is, maar ze waren wel zeer gericht op het vinden van een taal die een religieuze praktijk van sociale gerechtigheid kon teweegbrengen.
De discussie loopt nog verder, en Annewieke verwijst ook naar het werk van Christa Anbeek, professor van de Universiteit voor Humanistiek. Zij krijgt als vierde het woord en begint met het ophalen van een herinnering aan een symposium aan de VU, dat ze organiseerde samen met Henk Vroom (1945-2014), de vader van Annewieke, waarbij Masao Abe te gast was. Masao Abe had in het Westen de rol van voorlichter van het zenboeddhisme en werd veel uitgenodigd. Anbeek vraagt wat volgens Annewieke de toekomst van de dialoog moet zijn: de dialoog zoals Abe die voerde, met een focus op religieuze tradities, of de dialoog zoals zijn leraar, de filosoof Keiji Nishitani, die voerde, in gesprek met seculiere denkers. Ook nu ontstaat een interessante discussie. Annewieke benadrukt dat de daadwerkelijke ervaringen van mensen, over dood en leven en liefde, en maatschappelijke thema’s, zoals ecologie, belangrijk moeten zijn. Ze verwijst naar het werk van Christa Anbeek en haar promotor (dat is Henk Vroom geweest) die dat ook hebben bepleit. In de dialoog van Masao Abe was dat gedeeltelijk het geval, hij sprak veel over leegte en vervreemding, maar het zou nog meer aandacht kunnen krijgen.
Tijdens de ondervraging van haar collega, professor André van der Braak, hoogleraar boeddhistische filosofie in dialoog met andere levensbeschouwelijke tradities, citeert hij Gadamar: “De dialoog begint met de veronderstelling dat de ander wel eens gelijk zou kunnen hebben”. Hij vraagt of de boeddhist dat nu echt heeft overwogen. Annewieke onderstreept: Abe was een man met een boodschap, een boodschap van volheid onder de ervaring van leegte. Ze wijst erop dat hij maar liefst 35 jaar teksten van christenen las, veel met ze praatte en er, door zijn vele reizen op en neer naar Japan, talloze jetlags voor over had. Zij vindt dat Abe ver is gegaan in zijn pogingen. Van der Braak komt ertussen en stelt: “was hij geen boeddhistische imperialist?” Annewieke: “Er is ook geen van de christenen die op enig moment het geloof in God opgeeft”. Ze wil dit nog toelichten maar dan rinkelt de pedel met haar staf en roept: “Hora est!” Daarop leest Annewieke formule voor die hoort bij het besluit van de verdediging.

HORAEST

De pedel treedt naar voren en haalt iedereen op; achter haar aan verlaten de hoogleraren en Annewieke met haar paranimfen de zaal. De hoogleraren gaan in beraad en op de tafel op het podium wordt een mooie grote koker neergezet. Daarin kan straks het getuigschrift worden opgeborgen.

Als Annewieke en de hoogleraren weer terug zijn zegt de rector magnificus dat er besloten is om aan de promovenda, Anne Louise Vroom, de graad van doctor te verlenen. Promotor professor Nelly Van Doorn-Harder (VU en Winston-Salem University) ondertekent het getuigschrift en spreekt de promotieformule uit. Felicitaties en applaus volgen. Ten slotte spreekt de promotor nog een laudatio, een lofrede, uit, mede namens de tweede promotor professor Catherine Cornille (Boston College) die niet aanwezig kon zijn en een brief heeft gestuurd waaruit Van Doorn citeert.
In de lofrede roemt professor Van Doorn haar historisch onderzoek en zegt dat ze verschillende bruggen heeft geslagen; namelijk tussen het christendom en het boeddhisme, tussen de historie en nu en tussen de VS en Europa. Ook stelt ze dat Annewieke later op haar werk zal terugkijken als een pioniers-studie in een nieuw vakgebied, dat net is ontstaan, dat van de comparatieve theologie.
De ceremonie wordt afgesloten, zoals ze geopend werd, met een religieuze groet.

Carla van der Heijden is geestelijk verzorger en ritueelbegeleider, zie ook www.verhaalenrite.nl

Mirjam Wolthuis Dominicus

Voorgangers en gastsprekers

 

JUUT MEIJER
JuutJuut studeerde theologie met predikantsopleiding en pastorale psychologie aan de VU, godsdienstonderwijs en vormingswerk aan de UvA.
Ze was tussen 1983 en 1994 en is vanaf 2006 als (halftijds-)pastor verbonden aan deze levendige oecumenische gemeente, die het hart raakt en beweegt.
Juut woonde met haar gezin (man en drie kinderen) van 1994 tot 1996 met in Zuid-India, waar zij geboeid raakte door deze volstrekt andere wereld vol tegenstellingen tussen godsdiensten en culturen, kasten en levenskansen. Ze werkte in het godsdienstonderwijs (Amsterdam), toerusting en volwasseneneducatie (Driebergen) en was 12 jaar studentenpredikant voor studenten en vluchtelingstudenten uit Azië, Afrika en Latijns Amerika in Amsterdam vanwege de Protestantse Kerken (PKN).

CLAARTJE KRUIJFF
claartjeClaartje Kruijff is op 23 september 2017 gekozen als Theoloog des Vaderlands. Sinds 2009 is Claartje Kruijff als voorganger verbonden aan de Dominicus.
Claartje Kruijff studeerde psychologie in Leiden en werkte zeven jaar als consultant voor een Amerikaanse firma in Amsterdam en Londen. Ze maakte een ommezwaai en studeerde theologie aan de VU in Amsterdam. Claartje is getrouwd en moeder van drie dochters.
‘Niet religieus opgevoed heb ik als zoekende ziel mijn weg gevonden naar de kerk. En mijn zoektocht is nog lang niet afgelopen! En juist omdat ik mij zo vrij voel om dit te zeggen en te ervaren voel ik mij thuis in de Dominicus.’
Lees meer over Claartje op haar eigen website.

 

HENK HILLENAAR
henkVan 1967 tot 1979 was Henk Hillenaar lid van het eerste Liturgische Team van de Dominicus, daarna lange jaren gastpredikant. Vanaf 2010 opnieuw teamlid.
Henk volgde in Nederland en Frankrijk een jezuïetenopleiding. In 1970 verliet hij de orde, maar bleef actief in de Dominicus, een centrale plek in zijn leven, van waaruit hij de ontwikkelingen in maatschappij, kerk en eigen bestaan beleeft.
Hij werkte als journalist, presentator en vooral als docent, later hoogleraar, Franse letterkunde en is lid van de Nederlandse Vereniging voor Psychoanalyse.
Henk Hillenaar leefde vijfentwintig jaar samen met een vriend. Deze is in 2009 gestorven.

 

 

GERMAIN CREYGHTON
Dominicus Amsterdam Germain Creyghton, Yuri van der MeerNa zijn komst naar Amsterdam (2011) vond hij al snel in de Dominicus een kerkelijk thuis: door de liederen en de sfeer van meerstemmige vrijheid waarin je je als nieuwkomer meteen welkom voelt. Germain (1962) studeerde Frans in Nijmegen en theologie in Utrecht. Hij werkte als leraar op diverse middelbare scholen en is nu conrector vwo op het Coornhert Lyceum in Haarlem. Hij voelt zich aangesproken door de spiritualiteit van de Dominicanen: studieus, met open vizier zoekend naar waar de Geest te vinden is in onze snel veranderende wereld. Sinds 2012 is hij lid van het Liturgisch Team.

 

GASTSPREKER MIRJAM WOLTHUIS

MirjamMirjam Wolthuis was bijna twintig jaar als (halftijds-)pastor verbonden aan de Dominicus, ‘een plek waar het vuur om goed en waarachtig te leven steeds weer wordt opgepord.’
Studeerde theologie in Nijmegen en pastoraat in Utrecht. Na 10 jaar beleids- en coördinatiewerk bij vrouwenstudies (Radbouduniversiteit) en bestuursondersteuning (Vrije Universiteit), vond zij de weg terug naar de theologie door deze baan bij de Dominicus.
Meer informatie over Mirjam lees je op www.mirjamwolthuis.nl. Mirjam is getrouwd en moeder van twee kinderen.

 

GASTSPREKER ANDRÉ WESCHE 

Andre WescheIn 1970 leerde André Wesche als student de Dominicus kennen. Een plek waar de kerk zich vernieuwde. De eigentijdse manier van zingen en spreken boeide hem, en het luisteren naar de stem van de Verborgene, die tot bewustwording en inzet oproept en ons geweten scherpt. De mystiek-politieke navolging die Jezus opnieuw in gang zette, is voor hem een bron van inspiratie. Sinds tien jaar is hij lid van het liturgisch team.
Na zijn studie theologie aan de Katholieke Theologische Hogeschool te Amsterdam werkte hij ruim twaalf jaar als pastoraal werker in de R.K. parochie te Hoorn. Daarna volgde een overstap naar de R.K. Citykerk te Amsterdam. Na zes jaar werd hij geestelijk verzorger in de psychiatrie te Castricum en Hoorn en deze functie vervult hij nog steeds.

 

GASTSPREKER GERARD SWÜSTE
Gerard portretGerard studeerde theologie aan de Katholieke Theologische Hogeschool Amsterdam. Hij werkte bij de KRO-Radio en is nu met pensioen. In 1976 preekte hij voor het eerst in de Dominicus.
De Dominicus is voor hem een plek waar kerkvernieuwing door kan gaan ondanks het tegenstribbelen van kerkleiders. De Dominicus doet praktijkervaring op met de oecumene, de democratische gemeente en met het ambt, allemaal punten waarover binnen de kerken nauwelijks meer gesproken mag worden.
Voor Gerard is de Dominicus een kritische gemeente, waar veel aandacht is voor een goede verzorging van de liturgie. In het najaar van 2015 verscheen bij Skandalon zijn boek: ‘Altijd hetzelfde lied, 150 psalmen bewerkt en toegelicht’

 

 

GASTSPREKER COLET VAN DER VEN

ColetColet van der Ven studeerde orthopedagogiek en werkte enkele jaren in de hulpverlening o.a. in een jeugdgevangenis, in een opvanghuis voor drugsverslaafden in Amsterdam en als vrijwilligster met de zusters van moeder Teresa in India en Haïti. In 1985 maakte ze de omslag naar de journalistiek. Ze publiceerde in landelijke dag- en weekbladen, presenteerde het televisieprogramma ‘Het Vermoeden’ en vele radioprogramma’s. Ook heeft ze een achttal –thematische- interviewbundels op haar naam staan en een boek over de doorwerking van de slavernij in de huidige Curaçaose samenleving. Als freelance-medewerker van De Nieuwe Liefde leidt zij maandelijks in dat debatcentrum een programma over filosofie. Sinds 2007 is zij gastspreker. In de Dominicus was er met haar een   discussieavond  over de thematiek van het kwaad en in november 2015 verscheen haar boek:  Het kwaad en ik 

 

GASTSPREKER ARJAN BROERS

ColetArjan Broers is journalist, zingever en zinkrijger. Hij studeerde theologie en is zelfstandig schrijver en adviseur over vooral levensbeschouwelijke en religieuze thema’s. Hij beheert de website van Dominicaans Nederland (www.dominicanen.nl) en publiceerde onder meer Leven met Dominicus (2013), Geld en Goed. Lessen voor welwillende kapitalisten (2013), Echt zijn. Jonge mensen over leven met aandacht (2012), Een dwaas bestaan. Gerrit Poels, ‘broodpater’ (2009) en Wees niet bang. Het levensverhaal van bisschop Tiny Muskens (2004).
Zie ook www.arjanbroers.nl

 

 

 

GASTSPREKER AGNES GROND

 Aag2 8'11compAgnes Grond studeerde aanvankelijk biologie maar raakte gefascineerd door de vragen achter die wetenschap en studeerde  uiteindelijk af in de milieufilosofie. Tijdens een verblijf van een paar jaar met haar gezin in West-Afrika ontdekte zij hoe heerlijk zij het vond om te schrijven. Ze deed een opleiding journalistiek en was werkzaam bij verschillende tijdschriften en kranten. Jarenlang werkte zij als redacteur voor het katholieke opinieblad de Bazuin, dat na de fusie met Hervormd Nederland verder ging als VolZin. Ze is getrouwd, heeft twee kinderen en twee kleinkinderen.

Sinds 2005 is zij gastspreker in de Dominicus, meestal eens per jaar.  De zorgvuldigheid van de vieringen, de toewijding van de sprekers, het zingen en de combinatie van geïnspireerde verbondenheid en gewoonheid, boeien haar in de Dominicusgemeente. 

 

 

GASTSPREKER NIEK SCHUMAN
Niek Schuman
Prof.dr. N.A. (Niek) Schuman (1936) is emeritus deeltijd hoogleraar aan de Theologische Universiteit Kampen en bijzonder hoogleraar liturgiewetenschap aan de Vrije Universiteit Amsterdam, waar hij voorheen ook als universitair docent Oude Testament werkzaam was.
Hij is een graag geziene gastspreker in de Dominicus en ging onlangs voor in de dienst die we samen met de Studentenekklesia vierden.

 

 

 

GASTSPREKER BETTINE SIERTSEMA

portret BettineBettine Siertsema studeerde Nederlands en werkte o.a. als studiesecretaris voor Leerhuis & Viering bij het Bezinningscentrum van de VU. Ze promoveerde op een studie naar levensbeschouwelijke aspecten van Nederlandse Holocaust-literatuur en is nu docent geschiedenis bij de Faculteit der Geesteswetenschappen. Vanaf haar studententijd voelt zij zich religieus thuis in de Ekklesia Amsterdam, waar zij met enige regelmaat voorgaat.

In de liturgie die zij daar en in de Dominicus beleeft, vindt zij in het unieke samengaan van verhalen en poëzie, muziek en ritueel, een ruimte waarin vertrouwen, twijfel, verdriet en hoop naast elkaar kunnen bestaan.

 

 

 

GASTSPREKER ANNEWIEKE VROOM

Annewieke VroomAnnewieke Vroom gaat sinds 2011 jaarlijks voor in de Dominicus. Ze was van 2014 tot 2017 ook lid van het Liturgisch Team. In haar overwegingen brengt ze  elementen van binnen en buiten de christelijke traditie met elkaar in gesprek. Ze werkt als universitair docent comparatieve godsdienstwijsbegeerte aan de VU Amsterdam met een specialisme in Aziatisch denken. De Dominicus was bij haar promotie.